گروه بین المللی طرح و ساخت پرساگروه بین المللی طرح و ساخت پرساگروه بین المللی طرح و ساخت پرسا
88590891
به ما ایمیل بزنید
گروه بین المللی طرح و ساخت پرساگروه بین المللی طرح و ساخت پرساگروه بین المللی طرح و ساخت پرسا

سیستم اطفاء و اعلام حریق در رستوران

شناخت کامل آتش‌ سوزی و پیشگیری از آن

مقدمه اطفاء حریق

اطفاء حریق: آتش را یکی از چهار عنصر اصلی تشکیل‌ دهنده جهان می‌ دانستند.

در ایران آتش را بسیار محترم می‌ داشتند و از این رو عده‌ ای به اشتباه زرتشتیان را آتش پرست می نامیدند.

به جز ایرانیان و زرتشتیان پیروان آیین‌ های دیگر هم کمابیش برای این عنصر ارزش قائل اند، چنانکه پیروان بودا آتش را هرگز با فوت کردن خاموش نمی‌ کنند.

برابر عربى آتش، «نار» و 145 بار در قرآن آمده است.

واژه آتش در زبان پهلوی آتخش و در زبان اوستایی٬ آترش (ātarš) است.

این واژه برگرفته از واژه اوستایی آتَر (ātar) است. این واژه در پارسی میانه آتُر (ĀDUR یا ādar) و در فارسی امروزی آذر است.

آتش را در فارسی امروزی و در لهجه‌ های گوناگون به شکل‌ های آتش، آتیش، تش، آذیش، آذر، آگِر، آیِر و… می‌ گویند.

آتیش که تلفظ آتش در لهجه تهرانی و برخی لهجه‌ های دیگر است نیز در زبان پهلوی آدیشت یا آتیشت و پس‌ تر در فارسی دری آذیش بوده‌ است.

تسلط بر آتش یکی از نقاط عطف زندگی انسان بود که به مجموعه‌ ای از تحولات انقلابی در زندگی آنان و تمایز آن‌ ها از دیگر انسان‌ سایان منجر شد.

ساخت آتش به منظور گرما، پخت غذا و حفاظت و روشن کردن کوره های صنعت صورت گرفت.

بیشتر بخوانید:((سه کشوری که بیشترین گردشگر را در دنیا دارند))

پخت غذا باعث شد تا هضم و جویدن غذاها ساده‌ تر شده و مقدار انرژی قابل دریافت از مواد غذایی افزایش بیابد.

که خود میزان زمانی را که انسان صرف پیدا کردن غذا می‌ کرد، کاهش می‌ داد.

آتش در پیشرفت تمدن بشر نقش مؤثری داشته و در تهیه غذا، پوشاک، ‌حمل و نقل، ‌ضد عفونی کردن و ساختن تجهیزات به بشر كمک های فراوانی كرده است.

البته نباید فراموش كرد كه آتش همان اندازه كه می‌ تواند برای انسان مفید باشد.

اگر درست به‌ كار گرفته نشود و قابل مهار نباشد، ‌بزرگترین و خطرناک ترین وسیله‌ نابودی موجودات است.

در خصوص كشف آتش، حدس زده می‌ شود آتش‌ های اولیه به وسیله طبیعت ایجاد شده باشند.

به عنوان مثال آتش‌ های ایجاد شده به‌ وسیله رعد و برق، مواد مذاب آتش فشان ها یا اشعه سوزان خورشید را می‌ توان بیان كرد.

به همین دلیل در وحله‌ اول بشر از آتش ترسیده و پرستش آتش از همین جا منشأ گرفته است.

در گذشته آتش سوزی های بزرگی در دنیا اتفاق افتاده كه تلفات زیادی در بر داشته است.

بیشتر بخوانید:((اصول بهداشت فردی در رستوران ها))

به طور مثال در سال 1750 ده هزار خانه در شهر قسطنطنیه در آتش سوخت در مسكو در سال 1756 پانزده هزار خانه و در نیویورک در سال 1835 كلیه خانه های واقع در 13 هكتار زمین در آتش سوخت.

در سال 1996 در انگلستان بیش از 532000 فقره آتش سوزی ثبت گردید.

كه یک سوم آن در محیط كار اتفاق افتاده است كه باعث بیش از 600 مورد مرگ و 16000 جراحت به افراد شده است.

در ایران آتش سوزی جلفا در سال 1355 در آن زمان یک میلیارد تومان خسارت بر جای گذاشت.

طبق بررسی های انجام شده در هر سال بین 60 تا 90 مورد آتش سوزی به ازای هر یكصد هزار نفر جمعیت در شهر های كشور رخ می‌‌دهد.

كه بسیاری از آنها مربوط به محیط كار است .

آتش‌ سوزی از حوادثی است كه هر لحظه ممكن است در هر مكان و برای هر كسی اتفاق بیفتد و بر اثر آن خسارت‌ های جانی و مالی جبران‌ ناپذیری وارد شود.

از این رو همه‌ افراد به ویژه كودكان، ‌سالمندان و همه مكان‌ های پرخطر نظیر منازل، دفاتر كار، مدارس، بیمارستان‌ ها، كارخانجات در معرض این خطر خانمان و جان‌ سوز قرار دارند.

بیشتر بخوانید:((KFC))

آمار هایی كه در جهان انتشار می‌ یابد، ‌معرف خسارات عظیم و تلفات نسبتاً‌ زیاد ناشی از آتش‌ سوزی است.

دانش و اطلاعات مربوط به آتش و شناخت راه‌ های پیشگیری و كنترل آن، از ضروریات زندگی سالم محسوب می‌ شود.

نتایج بررسی‌ ها نشان می‌ دهند نزدیک به 75 درصد آتش سوزی‌ ها، قابل پیش‌ بینی و پیشگیری هستند.

و مهم این است كه برای 25 درصد دیگر حریق‌ های غیر قابل پیش‌ بینی، تمهیدات مناسب نظیر طراحی و نصب سیستم‌ های اعلام و اطفاء حریق و نیز آموزش‌ های مستمر افراد در نظر گرفته شود.

اگر تصور شود كه با بیمه كردن مؤسسات و سازمان‌ ها می‌ توان خسارت‌ های ناشی از آتش‌ سوزی را جبران كرد، ‌به خطا رفته‌ ایم.

چرا كه جبران تلفات جانی و جنبه‌ های روانی ناشی از آن بسیار سخت است.

بعضی افراد نیز به دلیل این‌ كه تاكنون گرفتار آتش‌ سوزی نشده‌ اند، دچار سهل‌ انگاری در بالا بودن میزان ریسک این خطر می‌ شوند.

كارشناسان معتقدند كه حریق های بزرگ معمولا برای اولین بار و بدون پیش آگهی ملموسی برای ساكنین و شاغلین رخ می دهد .

آتش و آتش سوزی دو موضوع كاملا متفاوت از هم هستند آتش یک فعل خواسته و کنترل شده است كه برای ما دارای فواید زیادی است.

در صورتی که آتش سوزی یک عمل ناخواسته است كه زندگی را به كام آدمی تلخ می كند.

هدف از این سلسله مباحث آشنایی نسبی شما با ایمنی جهت کاهش حریق و شناخت انواع آتش و نحوه مقابله با هر كدام است.

که بعد از آن با آشنایی كامل به مبانی آتش و حفظ خونسردی شروع به اطفاء حریق نماییم.

خطرات آتش (اطفاء حریق):

تاثیرات آتش در جامعه

  • خسارات اساسی به ساختمان ها
  • از دست دادن – اقتصاد ، اعتبار، تسهیلات، از دست دادن کار

تاثیرات آتش در محیط زیست

  • آلودگی – آب ، هوا، خاک، گیاهان و جانوران

تاثیرات آتش سوزی در زندگی بشر

  • جراحات جسمی برای مثال سوختگی ها، استنشاق دود
  • تاثیرات روانی شامل ضربه روحی و بیماری عصبی
  • نبود بیمه توانگر باعث از دست دادن معیشت‌‌، کار‌‌ و استرس نسبی می‌‌شود.
  • مرگ افراد

آتش عبارت از یک سری عملیات شیمیایی و اکسیداسیون سریع حرارت‌‌زای مواد قابل اشتعال است.

  • عوامل ایجاد كننده حریق
  • پدیده‌‌های طبیعی ( رعد و برق)
  • خطاهای انسانی ( کبریت و ته سیگار)
  • نواقص فنی(سیم‌‌کشی‌‌ها و وسایل برقی)
  • آتش‌‌سوزی عمدی (خودکشی، کینه‌‌ توزی و پوشش جرم)

همانطور كه از تعریف آتش بر می آید برای ایجاد آتش‌ سوزی سه عامل دخالت دارند كه اصطلاحاً‌ به آن‌ ها مثلث حریق گفته می شود.

مواد قابل اشتعال، حرارت و اكسیژن سه ضلع این مثلث را تشكیل می‌ دهند.

بیشتر بخوانید:((مراحل اجرا و بهره برداری آشپزخانه های صنعتی))

مواد قابل اشتعال طیف وسیعی را شامل می‌ شوند.

و از كاغذ و‌ پارچه گرفته تا مایعاتی مانند نفت، بنزین، روغن‌ ها و نیز انواع گازهای قابل اشتعال و انفجار را در بر می‌ گیرند.

برای شروع هر آتش نیاز به مقدار كافی از حرارت است میزان این حرارت در مواد مختلف فرق می كند, حتی بعضی مواد دارای خاصیت خود به خود سوزی هستند مثلا فسفر سفید كه در آب نگهداری می شود در هوای آزاد آتش می گیرد.

اكسیژن نیز كه به میزان كافی در هوا وجود دارد برای هر حریقی یک امر اجتناب ناپذیر است, آتش هنگامی به وجود خواهد آمد که این سه عامل در کنار هم قرار گیرند و هر گاه یکی از این عوامل از صحنه دور شوند در واقع هر گاه  این ارتباط سه گانه قطع شود آتش خاموش خواهد شد.

شكل صفحه بعد در درک بهتر این مفاهیم به شما کمک خواهند کرد.

هر آتشی كه ایجاد می شود یک سری مواد و محصولات نیز ایجاد می كند كه عبارتند از گازها و بخارات مختلف كه ممكن است سمی و یا غیر سمی باشند.

و ذرات که دود و دوده جزء این دسته اند و شعله که قسمت قابل رویت آتش است و در نهایت گرما یا کالری كه از مهمترین و فراوان ترین محصولات حریق است.

مثلث حریق:

اكسیژن – حرارت – مواد قابل اشتعال

گاز های تشكیل دهنده هوا: 

نیتروژن78 درصد – اكسیژن 21 درصد – یك درصد گازهای دیگر

محصولات حریق:

گازها و بخارات حاصل از حریق- ذرات -شعله –گرما (انرژی)

 این دیاگرام به مثلث آتش معروف شده است. بیرون کشیدن هر کدام از عناصر تشکیل دهنده آتش برابر است با خاموش شدن آتش. شروع یک آتش با 3 عنصر : سوخت ، اکسیژن و حرارت میباشد.

امروزه عامل چهارمی نیز در بحث ماهیت آتش برای ایجاد حریق معلوم گردیده است که به آن واکنشهای زنجیره ای می گویند.

این زنجیره در تغییر حالت ماده و ترکیب مکرر با اکسیژن حاصل می گردد و تداوم آتش وابسته به آن نیز است .

برای پیشگیری از آتش‌ سوزی  و مهار آن در زمان وقوع، وظیفه همه‌ ما است كه اطلاعاتی در خصوص شناخت آتش، نحوه‌ وقوع و نیز استفاده از تجهیزات اطفا و مهارت كاربرد آن‌ ها را كسب كرده باشیم.

پروسه‌ سوختن یک جسم زمانی شروع می‌ شود كه در حضور اكسیژن، درجه حرارت بر حسب نوع ماده به میزان كفایت برسد (‌درجه اشتعال مواد).

در عمل سوختن، ‌اكسیژن مورد نیاز از هوا تأمین می‌ شود.

بیشتر بخوانید:((ضرورت های مدیریتی و اقتصادی ایجاد آشپزخانه های صنعتی))

هرچه سطح جسم قابل سوختن، تماس بیشتری با هوا داشته باشد، عمل سوختن آسان‌ تر و سریع‌ تر انجام می‌ شود.

به همین دلیل است كه گازها زودتر از مایعات و مایعات زودتر از مواد جامد آتش می‌ گیرند.

در حریق ساختمان‌ های مسكونی، آتش در اتاق‌ های بسته با ملایمت شروع می‌ شود و بعد از مدتی حرارت به حدی می‌ رسد كه لوازم موجود به درجه حرارت اشتعال می‌ رسند و بعد یک ‌مرتبه تمام اتاق شعله‌ ور می‌ شود.

بعضی موارد، اتفاق می‌ افتد كه حرارت به اندازه كافی بالا است ولی اكسیژن هوا كافی نیست؛ ‌

در این صورت دو حادثه رخ می‌ دهد،‌ یا شعله‌ ور شدن متوقف می‌ شود یا با باز شدن پنجره و شكستن در، یكباره‌ هوا وارد و ناگهان انفجار رخ می‌ دهد.

این اتفاق برای بعضی از مأموران آتش‌ نشانی نیز در هنگام مأموریت اطفا پیش آمده است.

بنابراین اولین قدم برای مهار و اطفای حریق، ‌قطع ارتباط سه عامل آتش‌ زا و جداسازی مواد سوختنی  از میدان آتش‌ سوزی است.

تحقیقات نشان داده علاوه بر سه عامل فوق‌الذكر، عامل چهارمی نیز در ایجاد آتش‌ سوزی می‌ تواند دخالت داشته باشد و آن عكس‌ العمل زنجیره‌ ای بین مولكول جسم قابل احتراق و اكسیژن است.

عكس‌ العمل زنجیره‌ ای باعث شكستن و دوباره تركیب شدن مولكول‌ های جسم قابل احتراق با اكسیژن محیط می‌ شود و آتش‌ سوزی به وجود می‌ آید.

خود به خود سوزی:

در بعضی مواد همیشه نیاز به شعله و جرقه برای آتش گیری نیست بلكه در درجات معین ممكن است آتش گیری انجام و حتی خود به خود سوزی اتفاق افتد. علوفه و كاه خشک در زیر آفتاب , فسفر سفید در هوا

روش های عمومی اطفاء حریق

اصولا اگر بتوان یکی از عوامل ایجاد کننده حریق ( حرارت – اکسیژن – مواد سوختنی – واکنش های زنجیره ای ) را کنترل و محدود نمود و یا قطع کرد حریق مهار خواهد شد.

اگر چه واکنش های زنجیره ای لازمه بروز حریق است ولی در درجه اول اهمیت نیست.

روش های عمومی بر اساس ماهیت حریق به اشکال زیر می باشد:

  • سرد کردن
  • خفه کردن
  • حذف ماده سوختنی
  • کنترل واکنش های زنجیره ای
سرد کردن (اطفاء حریق)

یک روش قدیمی و متداول و موثر برای کنترل آتش است.

این عمل عمدتا به وسیله آب انجام می شود یکی از خواص دی اکسید کربن نیز سرد کردن آتش می باشد.

میزان و روش به کار گیری آب و نیز دی اكسید كربن در اطفاء حریق اهمیت دارد.

و بر حسب نوع كالای در حال سوختن و عوامل دیگری از جمله ارزش كالا و مقاومت آن و بسیاری عوامل دیگر بستگی دارد.

این روش برای حریق های دسته A  مناسب است.

خفه کردن (اطفاء حریق)

خفه کردن پوشاندن روی آتش با موادی است که مانع رسیدن اکسیژن به محوطه آتش گردد.

این مواد باید سنگین تر از هوا بوده یا حالت پوششی داشته باشند در اینجا می توان از انواع پودر های خاموش كننده نام برد.

ضمنا خاک شن و ماسه و پتوی خیس نیز این کار را می توانند انجام دهند.

 حذف مواد سوختنی (اطفاء حریق)

این روش در ابتدای بروز حریق امکان پذیر بوده و با قطع جریان , جابجا کردن مواد و جدا کردن منابعی که حریق تا کنون به آن ها نرسیده و کشیدن دیوار های حائل و یا خاکریز و همچنین رقیق کردن ماده سوختنی مایع را شامل می شود.

از نمونه های بارز در استفاده از این روش در خاموش كردن آتش مواردی مانند آتش سوزی در جنگل ها است.

كه در آنجا درختانی را كه هنوز آتش سوزی به آنها نرسیده است قطع می كنند تا از سرایت آتش به نواحی دیگر جلوگیری شود.

کنترل واکنشهای زنجیره ای (اطفاء حریق)

برای کنترل واکنش های زنجیره ای استفاده از برخی ترکیبات هالن و جایگزین های آن موثر می باشد.

این عمل برای کنترل حریق مشکل تر و گرانتر از سایر روش ها است ولی می تواند به صورت مکمل همراه با روشهای دیگر برای مواد پر ارزش به کار رود.

راه های انتقال و انتشار اطفاء حریق:

پیشروی و گسترش حریق می تواند از راه های مختلف انجام پذیرد كه این گسترش می تواند به مكان های مجاور و یا بالاتر و حتی پایین تر باشد.

  • هدایت ( از مواد ملتهب و داغ )  (CONDUCTION)
  • جابجایی هوای داغ (CONVECTION)
  • تشعشع (RADIATION)
  • شعله (FLAME CONTACT)

راه انتقال هدایت بیشتر در جامدات اتفاق می افتد.

این روش توسط هدایت دیوارها و فلزات و سطوح ما بین مواد احتراقی كه دارای هدایت های مختلف می باشند صورت می گیرد.

مقاومت مصالح به هدایت گرما در این روش اثر قابل توجهی در كنترل حریق دارد.

طبقه بندی آتش

شناخت نوع آتش‌سوزی و مواد سوختنی روشی است كه توسط آن می‌ توان نوع كنترل و مهار آتش‌سوزی را تعیین كرد.

آتش سوزی‌ ها بر اساس نوع مواد سوختنی، طبقه‌ بندی می‌ شوند.

این طبقه‌ بندی ممكن است در كشور های مختلف  متفاوت باشد.

مثلا در آمریکا و ژاپن توسط مراجع رسمی حریق در چهار دسته (A ,B, C D ) و در اروپا و استرالیا به هفت دسته (A, B ,C ,D ,E ,F, K ) تقسیم بندی شده اند.

در تقسیم بندی آمریکایی دسته C شامل حریق الکتریکی اما در تقسیم بندی دیگر این دسته شامل حریق های ناشی از گاز است.

دسته  F, K نیز اخیرا به این تقسیم بندی ها اضافه شده است.

آتش‌ های نوع A:

این نوع حریق از سوختن جامداتی كه پس از سوختن از خود خاكستر به جا می‌ گذارند، ‌به‌ وجود می‌ آیند.

آتش‌ سوزی‌ های ناشی از كاغذ، چوب،‌ پارچه و پلاستیک و نظایر آن‌ ها از این دسته هستند.

برای خاموش كردن آتش‌ های نوع A بهترین ماده، ‌آب است. مبنای اطفاء آنها بر خنک کردن است.

از وی‍‍‍ژگی های این مواد خاصیت درون سوزی آنها است.

یعنی اینكه دمای درونی جسم جامد در حدی است كه می تواند موجب شعله ور شدن مجدد شود بنابر این باید مبنای خاموش كردن این مواد سرد كردن باشد كه بهترین ماده برای این كار آب است.

اولین قدم برای مهار و اطفاء حریق، ‌قطع ارتباط سه عامل آتش‌ زا و جداسازی مواد سوختنی  از میدان آتش‌ سوزی است.

آتش‌ ها‌ی نوع B:

حریق ناشی از مایعات قابل اشتعال یا جامداتی که به راحتی قابلیت مایع شدن دارند (عموما مواد نفتی و روغنهای نباتی ) است.

برخی از این مواد حلال در آب هستند مانند الکل و استون لیکن استفاده از آب به دلایلی که در ادامه خواهد آمد به هیچ وجه برای خاموش کردن آنها مناسب نمی باشد.

اطفاء این حریق عموما مبتنی بر خفه کردن حریق است.

در آشپزخانه ها این نوع مواد از جمله روغن های خوراكی وجود دارند.

وقتی ظرف محتوی روغن آتش می گیرد نباید آن را زیر آب بگیریم زیرا آب باعث افزایش حجمی روغن خواهد شد.

و موجب پاشیده شدن روغن بر روی فرد خواهد شد توجه داشته باشید.

در این مواقع بهترین راه حل این است كه در ابتدای كار با حفظ خونسردی شیر گاز را ببندیم و سپس یك تكه پارچه روی ظرف بكشیم یا درب ظرف را ببندیم.

این كار مهم اما ساده موجب خاموش شدن آتش خواهد شد و هیچ آسیبی نیز متوجه شخص نخواهد شد.

آتش‌ ها‌ی نوع C:

‌آتش‌ های ناشی از گاز های قابل اشتعال نظیر متان و اتان و پروپان و اکسیژن و هیدروژن و…. هستند.

که با کمترین گرما مشتعل می شوند و در حجم زیاد ایجاد اشتعال می کنند.

آتش‌ سوزی ناشی از گازهای قابل اشتعال و انفجار به دلیل اهمیت، جزء طبقه‌ دیگری از آتش سوزی‌ ها مطرح  هستند.

آن‌ چه در مورد گازها مهم است، مشكلات با ریسک بالای كنترل و جلوگیری از اشتعال یا انفجار آن‌ ها در زمانی است كه در هوا منتشر می‌ شوند.

اما اگر گاز داخل مخزن باشد و آتش‌ سوزی رخ دهد با عملیات سرد كردن و جا به جایی آن در مراحل اولیه قابل كنترل است.

خطرناک ترین حالت گاز زمانی است كه نشط كرده باشد نه زمانی كه آتش گرفته باشد.

بیشتر بخوانید:((نتایج طراحی صنعتی آشپزخانه و اثرات اقتصادی و مدیریتی آن بر تولید غذا))

هنگامی كه كپسول گازی آتش گرفته است در وحله اول با حفظ خونسردی از ناحیه كناره كپسول گاز و نه پشت سوپاپ به سیلندر گاز نزدیک می شویم و شیر آن را می بندیم.

اما هنگامی كه شیر گاز در اثر آتش سوزی آسیب دیده یا آب شده باشد هیچگاه نباید آتش آن را خاموش كنیم.

بلكه باید سیلندر گاز را به فضای باز برده و تا تمام شدن گاز درون آن و خاموش شدن آن فقط بدنه آن را به وسیله آب خنک كنیم.

در صورت خاموش كردن گاز در این حالت خطر نشط را نیز به آن اضافه كرده ایم.

در موارد بحرانی كه توسط آتش نشانان انجام می شود هنگامی كه باید حتما جلوی خروج گاز گرفته شود ماموران آتشنشانی از قطعات كوچک چوبی مخصوص این كار استفاده می كنند.

كه این قطعات را در داخل خروجی سیلندر گذاشته و با یک ضربه آن را محكم می كنند تا گاز خارج نشود و بعد اقدامات لازم را انجام می دهند.

این نكته نیز ناگفته نماند كه جنس شیر گاز از برنج است كه با ضربه جرقه نمی زند و از آتش سوزی احتمالی جلوگیری می كند.

گازهای قابل اشتعال دو نوع هستند:

  • شهری (CNG)
  • مایع (LPG)

دامنه انفجار در این نوع گاز ها با هم متفاوت است و بستگی به درصد حجمی از هوا كه از گاز اشباع می شود نسبت به هوای معمولی موجود در همان هوا و نوع گاز دارد.

دامنه انفجار در گاز شهری یا متان بین 5 تا 15 درصد حجمی و برای گاز مایع بین 1 تا 10 درصد حجمی است یعنی كه این گاز ها و هوای موجود در محیط باید در این دامنه قرار بگیرند تا انفجار و آتش سوزی صورت گیرد.

آتش‌ های نوع D:

که آتش‌ های ناشی از سوختن فلزات قابل اشتعال(فلزاتی که سریعا اکسیده می شوند)نظیر سدیم،‌ پتاسیم, منیزیم و تیتانیم و… هستند. این آتش سوزی‌ ها اغلب در صنایع و در پروسه‌ های تولیدی ایجاد می‌ شوند.

آتش‌ های نوع E، که ‌آتش‌ های ناشی از جریان الكتریسیته هستند. ‌

مانند آتش‌ سوزی‌ ناشی از وسایل برقی كه در اثر اتصالی و ‌اضافه بار و… ایجاد می‌ شوند.

و عموما در وسایل الکتریکی و الکترونیکی اتفاق می افتند از این گروه می توان سوختن کابل های تابلو برق یا وسایل برقی ( درب های الكتریكی و …) و حتی سیستم های کامپیوتری را نام برد.

نامگذاری این دسته نه به خاطر متفاوت بودن نوع ماده سوختنی بلکه به خاطر مشخصات وقوع و اهمیت و نوع دستگاه ها است که حریق در آنها رخ می دهد.

آتش‌ های نوع F این گروه به خاطر اهمیتشان به طور مجزا تقسیم بندی گردیده اند و شامل حریق مواد منفجره می باشد.

به طور كل بهترین روش اطفاء در این مورد جداسازی در صورت امكان می باشد.

در غیر این صورت باید مكان را تخلیه كنیم از این موارد می توان باروت, TNT و دینامیت را نام برد.

آتش های نوع K شامل حریق گیاهان خوراكی یا چربیهای اشباع شده حیوانی قابل اشتعال در ظروف یا تجهیزات طبخ صنعتی می باشد.

در آشپز خانه گرم در كترینگ می توان در اثر بی احتیاطی در پخت و پز و تنظیم شعله گاز شاهد این گونه حریق ها باشیم.

وسایل و لوازم مبارزه با آتش سوزی

كلیه آتش سوزی ها ( به استثنای انفجارات ) در مراحل اولیه كوچک و محدود می باشند.

و با گذشت زمان گسترش پیدا كرده و با آتش سوزی های مهیب و بزرگ به زیانهای شدید مالی و جانی منتهی می گردند.

كانون های بروز آتش سوزی در همه جا هست و محل و زمان مشخص برای بروز این گونه آتش سوزی ها وجود ندارد.

آتش سوزی ممكن است در طبقه سی ام یک ساختمان یا زیرزمین یک فروشگاه، در كابین یک هواپیمای مسافربری یا موتور خانه یک كشتی اقیانوس پیما، در یک معدن ذغال سنگ یا قلب یک جنگل وسیع، در دهانه یک چاه نفت یا در برج تفكیک یک پالایشگاه، در یک ساختمان عمومی و یا پانسیون كودكان و غیره به وقوع بپیوندد.

در كلیه این مكان ها نمی توان یک آتش نشان حرفه ای و دستگاه های مكانیزه و یا سیستم های گران قیمت اطفاء حریق قرار داد.

و آتش سوزی ها در مراحل اولیه به این گونه دفاع و مبارزه احتیاج ندارد.

پس لزوم وسایل دستی آتش نشانی محتوی مواد خاموش كننده مختلف برای نصب و آماده بودن در محل های احتمال بروز حریق امری اجتناب ناپذیر است.

امروزه صدها كارخانه سازنده در دنیا با نام های مختلف و استانداردهای متفاوت اقدام به ساختن این وسایل كرده و هر چند گاه نوعی جدیدتر با قدرت بیشتر به بازار عرضه می كنند.

بیشتر بخوانید:((بهترین هزینه ها و شاخص های مالی در راه اندازی یک پروژه غذا و نوشیدنی چیست؟))

لذا شایسته و بجا است كه اطلاعات فنی و نسبتاً دقیقی از انواع كپسول های دستی ,مواد شیمیایی مصرفی و مكانیزم كار كردن در اختیار علاقمندان قرار داده شود.

لازم به توضیح است كه اینگونه وسایل آتش نشانی هنگامی می تواند مفید باشد و جوابگوی احتیاجات باشند.

كه از نظر تعداد ، اندازه, نوع مواد شیمیایی و محل نصب ، نظر یم متخصص كسب و نسبت به آمادگی آنها برای مواقع اضطراری اطمینان حاصل شده باشد .

دستگاه ها و وسایل دستی اطفاء حریق در انواع مختلف و اندازه های متفاوت به منظور مبارزه با آتش سوزی های مختلف در مراحل اولیه طراحی و ساخته شده اند دقت كافی به عمل آمده كه از نظر حجم و وزن در حداقل ممكن بوده.

یا به آسانی قابل حمل و با سرعت برای مبارزه با آتش سوزی ها قابل استفاده باشد.

به منظور مبارزه با آتش سوزی های بزرگ تعدادی از این كپسول های شیمیایی در اندازه های بزرگتر یافت می شوند.

به منظور سهولت حمل و نقل روی شاسی های مجهز به چرخ نصب شده اند و به آسانی می توان آنها را از محلی به محل دیگر جا به جا كرد.

یا اینكه این دستگاه ها را با یک وسیله نقلیه یدک كرده و به محل منتقل نمود.

این گونه دستگاه ها معمولاً دارای شیلنگ های طویل و كافی بوده كه لزومی برای انتقال دستگاه به نزدیک حریق پیش نمی آید.

و معمولا امتیازات مثبت یا منفی این وسایل با كپسول های دستی مشابه است .

بر اساس شیوه اطفاء حریق و میزان گسترش حریق و نوع حریق این تجهیزات فرق می كند و به دو گروه متحرک و ثابت تقسیم می شوند.

خود این دو نوع نیز دارای تقسیم بندی های دیگری هستند كه در زیر می بینید:

تجهیزات متحرک:

  • وسایل ساده مانند سطل شن و سطل آب و پتوی خیس و پتوی نسوز آتش نشانی
  • خاموش كننده های دستی با حداكثر ظرفیت 14 كیلوگرم
  • چرخ دار تا ظرفیت 90 كیلو گرم
  • خاموش كننده های بزرگ خودرویی

تجهیزات ثابت :

  • جعبه اطفاء حریق ( شیلنگ با آب تحت فشار )
  • شبكه ثابت خاموش كننده مبتنی بر آب یا كف یا co2 یا پودر و یا تركیبات هالوژنه
  • شیر های برداشت آب آتش نشانی ( ایستاده و دریچه دار )

 خاموش كننده های دستی : EXTINGUISHERS

فرا گیرترین وسیله خاموش كننده شامل این دسته می باشد.

از آنجا كه اطفاء حریق در لحظات اولیه شروع آتش سوزی برای جلوگیری از صدمات جانی و اقتصادی اهمیت بسزایی دارد.

و یک اقدام سریع در امر اطفاء نه تنها می تواند از توسعه آتش جلوگیری بعمل آورد بلكه با خفه كردن آتش در نطفه ، خسارات ناشی از آنرا به حداقل میرساند.

برای این منظور از سالها قبل كارخانجات زیادی در كشورهای دنیا اقدام به طرح و ساخت وسائل مبارزه با حریق نموده اند كه نمونه ای ازاین نوع وسائل خاموش كننده های دستی آتش نشانی می باشند .

تاریخچه خاموش كننده ها:

  • در سال 1816ناخدا بای در یارموث اولین خاموش كن دستی را اختراع كرد.
  • سال 1912 اولین دستگاه كف شیمیایی دو گالنی در انگلستان ساخته شد.
  • 1935 اولین خاموش كننده دو گالنی آب و گاز CO2  به بازار آمد.
  • سال 1957 خاموش كننده پودری به بازار آمد.
  • 1964 خاموش كننده خودكار به بازار آم.

تعریف خاموش كننده دستی:

خاموش كننده دستی به وسیله ای گفته می شود كه برای مبارزه با آتش سوزی طراحی و ساخته شده.

و با حد اكثر 14 كیلو وزن یا 14 لیتر ظرفیت مواد خاموش كننده كه فرد براحتی قادر به حمل و استفاده از آن باشد .

از خاموش كننده های دستی با توجه به مواد اطفایی داخل آنها می توان در لحظات اولیه و شروع آتش سوزی و برای حریق های كوچک و موضعی استفاده نمود.
برای خاموش كردن آتش از وسایل و تجهیزات مختلفی با توجه به نوع و وسعت و مكان آتش‌سوزی با ظرفیت‌های گوناگون استفاده می‌شود.

تامین فشار در خاموش كننده ها:

برای خارج شدن ماده خاموش كن از خاموش كننده و پرتاب آن به طرف آتش نیاز به فشار می باشد كه این فشار از راه های مختلف به شرح زیر تامین می گردد.

  • فشار یا گاز حاصل از واكنش دو ماده شیمیایی
  • فشار یک گاز بی اثر( معمولاً CO2  یا N2 )  موجود در محفظه ( كارتریج)
  • از طریق كمپرس كردن هوا به داخل بدنه و تحت فشار قرار دادن آن
  • درونی ماده خاموش كن

قدرت پرتاب :

برای اینكه بتوان بدون نزدیک شدن زیاد به آتش، مواد اطفایی را بر روی آتش پاشید.

معمولاً در استاندارد ها حداقل متراژی جهت پرتاب خاموش كننده ها در نظر گرفته می شود.

كه این فاصله در خاموش كننده ها متغیر و از 2 تا 7 متر در نوسان می باشد.

بطور مثال : در استانداردی برای خاموش كننده محتوی آب وقتی آب را بصورت جت (GET) پرتاب كند 7 متر و وقتی آب را بصورت اسپری ( FOG) پرتاب نماید حداقل 4 متر در نظر گرفته اند .

درصد تخلیه:

میزان مواد خاموش كننده باقی مانده پس از تخلیه در هنگام كار با دستگاه خاموش كننده از اهمیت زیادی برخوردار است.

درصد استفاده از مواد درون خاموش كننده یكی از مشخصه های مهم هر دستگاه است.

برای خاموش كننده های پودری میزان تخلیه مواد حداقل 85 درصد و برای آب و كف و CO2 حداقل 95 درصد پیشنهاد شده است.

زمان تخلیه:

بدلیل رشد تصاعدی حریق و نیاز به تاثیر مواد خاموش كننده بر آن سرعت عمل بسیار مهم است.

در جدول زیر مدت زمان تخلیه مواد اطفایی طبق استاندارد ایران آمده است.

وزن ماده Kg حد اقل زمان تخلیه طبق استاندارد ایران برحسب ثانیه
3-1 8
6-3 10
9-6 10
19-14 10-15

انواع خاموش کننده ها:

همان طور كه آتش دارای طبقه بندی و دسته بندی است برای خاموش كردن آن نیز از خاموش كننده هایی استفاده می شود كه دارای انواع متفاوتی از لحاظ كاركرد و نوع ماده خاموش كننده و كاربرد هر یک برای آتش به خصوصی است.

خاموش‌ كننده‌ های سودا اسید، یكی از قدیمی‌ ترین و معمول‌ ترین دستگاه‌ های دستی آتش‌ نشانی است.

كه بیشتر در كارخانجات، ‌منازل و مؤسسات خصوصی و عمومی مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

دو سوم حجم آن را محلول آب و بی‌ كربنات سدیم و مقداری اسید سولفوریک تشكیل می‌ دهد.

كه به منظور ایجاد نیرو برای خارج كردن آب داخل  خاموش‌ كننده از گاز كربنیكی كه در اثر واكنش شیمایی اسید با بی‌ كربنات سدیم به وجود می‌ آید استفاده می‌ شود.

فرمول واكنش NaH  CO3 + H2SO4…………NaSO4+ 2H2O  + 2CO2 1.

دانستن این مطلب نیز بسیار حائز اهمیت است که زمان تخلیه خاموش کننده ها بسیار کم است.

برای مثال زمان تخلیه استاندارد برای خاموش کننده سه کیلوگرمی هشت ثانیه و خاموش کننده نه کیلوگرمی ده ثانیه و خاموش کننده چهارده کیلوگرمی ده تا پانزده ثانیه است.

و نیز این خاموش کننده ها طوری ساخته شده اند که بیشتر مواد داخل آنها خالی شود.

مثلا در نوع پودری 85% و در نوع گاز 95% باید خالی شود.

به هر ترتیب مهمترین طبقه بندی خاموش كننده ها به صورت زیر است:

  • از بین بردن محتوی آب
  • خاموش كننده های محتوی کف
  • از بین بردن محتوی پودر
  • خاموش كننده های محتوی گاز
  • از بین بردن محتوی هالوژنه

خاموش کننده آب و گاز :

خاموش‌ كننده‌ های آبی ‌در محل‌ هایی كه امكانات موجود نیست یا آب كم است، استفاده می‌ شوند.

این كپسول‌ ها صرفاً برای خاموش‌ كردن آتش‌ های كوچک و موضعی طبقه‌ A به كار می‌ روند.

دوسوم این كپسول‌ ها را آب و یک سوم بقیه را هوای فشرده برای ایجاد نیروی لازم برای بیرون راندن آب از كپسول تشکیل می‌ دهد.

باید دقت كرد كه از خاموش‌ كننده‌ های آبی برای خاموش كردن حریق‌ های ناشی از وسایل الكتریكی استفاده نشود.

این عمل باعث برق‌ گرفتگی و نیز خرابی وسیله‌ مورد نظر خواهد شد.

این خاموش کننده ها دارای یک نشانگر (مانومتر ) هستند که دارای دو قسمت سبز و قرمز است.

وقتی عقربه روی سبز باشد شارژ دستگاه کافی است و وقتی که قرمز را نشان دهد به این معنی است که خاموش کننده فاقد عامل فشار است و کار نمی کند .

حدودا سه سالی است كه این خاموش كننده را از ماشین های آتشنشانی حذف كرده اند.

خاموش کننده کف :

در این خاموش‌ كننده‌ ها از كفی استفاده می‌ شود كه ریشه‌ پروتینی دارد و اغلب برای مهار آتش‌ سوزی‌ های نوع B استفاده می‌ شدند.

نحوه عملكرد آن به این صورت است كه در صورت پرتاب آن بر روی مواد در حال اشتعال به سرعت روی آتش را پوشانده و مانع بلند شدن گاز قابل اشتعال از روی آتش می شود كه مانع رسیدن اكسیژن به آتش می رسد.

این خاموش كننده ها فقط در سازمان آتش نشانی استفاده می شود.

عامل فشار كف، گاز CO2 می‌ باشد كه در داخل كپسول قرار گرفته است.

كف، مخلوطی از هوا و گاز و مواد دیگری است كه پوششی روی مواد قابل اشتعال ایجاد كرده و مانع رسیدن هوا به سوخت می‌شود.

و از برخاستن گازهای قابل اشتعال نیز جلوگیری می‌ كند.

در ضمن كف، خاصیت سرد كنندگی هم دارد و از كف برای اطفای حریق مایعات مشتعل نیز می‌توان استفاده كرد.

حتی برای حریق‌ های نوع اول A هم استفاده می‌ شود.
كف‌ های مورد استفاده در این خاموش‌ كننده‌ ها از نوع شیمیایی (سولفات آلومینیوم، بی‌ كربنات دو سود یا جوش شیرین) یا كف مكانیكی هستند.

كف‌ های مكانیكی كه با داخل كردن هوا به درون آبی كه مقدار كمی ماده غلیظ كف‌ كننده در آن حل شده، حاصل می‌ شود.

از این خاموش‌ كننده برای اطفاء حریق‌ های نوع A و B به كار گرفته می‌شود.

نازل این خاموش کننده استوانه ای و از جنس استیل است و سطح آن سوراخ سوراخ است.

به خاطر رسوباتی که در داخل آن ایجاد می شود رد شده است و دیگر مورد استفاده زیادی ندارد .

خاموش کننده پودر و گاز :

در گذشته دور نحوه استفاده از پودر شیمیایی بدین ترتیب بود كه تعدادی قوطی یا ظرف به اشكال مختلف را از پودر پر می كردند.

و در جاهای مناسب قرار می دادند كه به محض شروع آتش سوزی افراد مسئول درب قوطی ها را باز كرده و پودر آن را به روی آتش می پاشیدند.

و نوعی دیگر از این قوطی ها طوری طراحی  شده بود كه به محض پرتاب قوطی محتوی پودر بر روی آتش به طور اتوماتیک پودر خارج و حریق را اطفاء می نمود.

كه اغلب موارد این تكنیک نیز با نا كامی مواجه می شد ولی با گذشت زمان برای پاشیدن پودر بر روی آتش دستگاه های خاموش كننده پودر فعلی طراحی و ساخته شد .

اولین نکته ای که باید در این زمینه متذکر شد این است که این پودر ها سمی نیستند.

ولی در محیط های کوچک و سر بسته بهتر است از دستگاه های تنفسی استفاده کرد.

خاموش‌ كننده‌ های پودر و گاز، بیشتر برای خاموش كردن آتش‌ های نوع B به كار می‌ روند.

بیشتر بخوانید:((کاهش هزینه در صنعت غذا و نوشیدنی))

این كپسول‌ ها حاوی دوسوم پودر و یک‌ سوم گاز CO2 یا نیتروژن هستند. عملكرد گاز، ایجاد نیرو برای بیرون راندن پودر از كپسول است.

در موقع استفاده، ‌شیر فلكه كپسول تحت فشار را باز کنید تا گاز روی پودر منتقل شود و فشار مورد نیاز را برای پاشش به خارج ایجاد نماید.

بزرگ‌ ترین عیب این خاموش‌ كننده‌ ها، كلوخه شدن پودر داخل كپسول است كه ممكن است جلوی پاشش را بگیرد و كپسول قابل استفاده نباشد.

بنابراین توصیه می‌ شود هر چند مدت این كپسول مورد بازدید قرار بگیرد (هر سال یك‌بار برای شارژ فرستاده شود) و تكان داده شود.

همچنین برای رفع این عیب، ‌خاموش‌ كننده‌های پودر گازی طراحی شده‌ اند كه پودر و گاز جدا از هم نیستند و پودر به صورت دایم تحت فشار گاز قرار دارد.

از این خاموش‌ كننده‌ ها می‌ توان به اندازه مورد نیاز استفاده كرد و در صورت باقی ماندن مواد در داخل آن، در مواقع دیگر نیز استفاده نمود.

غالباً  از كپسول‌ های پودر و گاز برای خفه كردن استفاده می‌ شود و می‌ توان آن‌ ها را در آتش‌ سوزی‌ های نوع E و A هم به كار برد.

ولی بهتر است این نوع خاموش كننده برای خاموش كردن آتش سوزی در وسایل الكتریكی و الكترونیكی به كار نرود.

زیرا مواد شیمیایی موجود در آن موجب تخریب كیت ها و لوازم مذكور خواهد شد.

پودر ها دارای انواع مختلفی هستند.

به طور معمول پودری را كه به طور معمول و برای آتش سوزی مایعات اشتعال زا استفاده می شود را پودر شیمیایی و پودر دیگری كه برای خاموش كردن فلزات قابل اشتعال مورد استفاده قرار می گیرد را پودر خشك می نامند.

خاموش کننده های CO2

از سال ها قبل دی اكسید كربن به عنوان یک گاز آتش نشانی در دستگاه های ثابت، اتوماتیک، خاموش كننده های دستی و چرخدار مورد استفاده قرار می گرفته و مصرف فراوانی دارد .

CO2گازی است غیر قابل احتراق، بی بو، خنثی، غیر سمی، فاسد كننده نیست و هادی جریان الكتریسیته نمی باشد، وزن آن سنگین تر از هوا است.

( 529/1) لذا در صورت پرتاب روی حریق اكسیژن را خارج و خود جانشین آن می گردد در حقیقت با كاهش درصد اكسیژن موجب اطفاء حریق می گردد.

یك پوند CO2 مایع در صورت آزاد شدن FT3  8 فوت مكعب گاز تولید می كند.

این توسعه زیاد و سریع حجمی اثر شدید خنك كننده داشته.

به طوری كه قسمتی از گاز مزبور را به دور لوله دستگاه بصورت برفک و برودتی برابر 1100f- درجه فارنهایت در می آورد بدیهی است.

این برفک نیز بزودی براثر حرارت محیط به حالت گاز درمی آید.

این خاموش كننده ها برای خاموش كردن حریق‌ های نوع E (‌آتش‌ سوزی‌ های ناشی از جریانات برق) به كار می‌ رود.

بیشتر بخوانید:((چگونه می توان مشتری را تشویق و ترغیب کرد))

این خاموش‌ كننده‌ ها برای خاموش كردن آتش‌ سوزی‌ های نوع B نیز به كار برده می‌ شوند.

ولی عملکرد آنها کند تر از نوع پودری در مایعات است و گاهی موجب پخش شدن مایعات اشتعال زا خواهد شد.

یک سوم سیلندر ها را از مایع دی اکسید کربن و دو سوم باقی مانده گاز دی اکسید کربن است.

هر حجم از مایع دی اکسید کربن 450 برابرگاز دی اکسید کربن حجم دارد که در دماهای مختلف حجم آن تغییر می کند.

و جنس کپسول در این خاموش کننده ها فولاد یکپارچه است و در ساختمان آن جوشکاری دیده نمی شود.

برای شارژ آنرا وزن می کنند.این نوع خاموش كننده ها دارای مانومتر جهت نشان دادن میزان شارژ نیستند.

این خاموش كننده ها همانطور كه در شكل می بینید دارای یک شیپوری به خاطر هدایت کردن گاز است كه از یخ زدن شلنگ جلوگیری كرده و باعث هدایت گاز به بیرون می شود.

از این خاموش كننده برای گرفتن حیواناتی مانند مار نیز استفاده می گردد.

بیشتر بخوانید:((افزایش فروش در صنعت غذا و نوشیدنی))

در آتش نشانی این گاز را بیشتر در اماكن سربسته مانند اتاق كامپیوتر یا ادوات ظریف الكتریكی یا الكترونیكی، كتابخانه ها و موزه ها بكار می برند زیرا :

هیچ اثری روی اینگونه وسائل باقی نمی گذارد.

حتی الامكان از بكار بردن این گاز در فضای باز باید خودداری نمود زیرا به علت پراكنده شدن گاز در فضا اطفاء حریق چندان مثمر ثمر نخواهد بود.

حداكثر فشار پرتاب این خاموش كننده در نوع دستی بعلت نازل شیپوری بین 4-2 متر است.

بنابراین برای استفاده باید بیشتر به حریق نزدیك شد حداقل زمان تخلیه این خاموش كننده ها حدوداً 16 ثانیه می باشد.

این خاموش كننده ها قابل كنترل است و در صورتیكه 10 درصد آن مصرف نشود.

می توان از آن برای حریقهای دیگر استفاده كرد در صورتی كه از پر بودن دستگاه اطمینان دارید ولی گاز خارج نمی شود.

احتمالاً ممكن است راه خروج آن بعلت یخ زدن گاز مسدود شده باشد برای چند لحظه شیر را ببندید و مجددا باز كنید.

هنگام خارج شدن گاز از خاموش كننده صدای بلندی ایجاد می شود كه در افراد تازه كار ممكن است موجب ترس و رها كردن خاموش كننده شود.

انواع دستی آن با ظرفیتهای بین 2-12 پوند ساخته می شود و در ظرفیت های بیشتر از آن به عنوان وسیله چرخدار یا دستگاه های ثابت اتوماتیک طراحی و مورد استفاده قرار می گیرد.

خاموش کننده های هالوژنه

خاموش‌ كننده‌ های هیدروكربن‌ های هالوژنه، كه از تركیبات هیدروكربنی و بنیان هالوژنه تشكیل شده‌اند،

برای اطفای آتش‌ سوزی‌ هایی كه خطرات خاص در بر دارند یا در جاهایی كه خطرات برقی وجود دارد بسیار مفید هستند.

همچنین در جاهایی‌ كه مسأله وزن كپسول مهم است مانند هواپیما و زیر دریایی، این نوع کپسول مورد استفاده قرار می گیرد.

در بعضی از موارد استفاده فوری و به مقدار كافی از مواد هالوژنه، حریق را صد در صد كنترل می‌ كند.

هرچند كه از مواد هالوژنه برای اطفاء طبقات مختلف آتش می‌ توان استفاده كرد.

ولی به علت گرانی بهتر است كه برای اطفای حریق‌ های نوع B وE  به كار برده شود.

قدرت خاموش‌ كنندگی آن‌ ها در حجم مساوی نسبت به نوع پودری، دو برابر و سه برابر CO2 و چهار تا پنج برابر آب و گاز است.

از مزایای دیگر خاموش‌ كننده‌ های هالوژنه می‌ توان موارد زیر را برشمرد:

  • از این كپسول‌ ها می‌ توان  به تناسب حریق استفاده كرد و مواد باقیمانده را در كپسول نگه‌ داشت تا در نوبت بعدی استفاده شود.
  • مواد داخل  كپسول‌ ها اثر ضایع‌ كننده ندارد
  • به تجدید شارژ سالیانه احتیاج ندارد و تا زمانی كه مواد داخل آن موجود باشد، برای اطفاء حریق آماده است.
  • فاسدشدنی نیستند.
  • مواد آن با هیچ ماده دیگری  مخلوط نمی‌ شود و اثر بدی ندارد.

اگرچه خاموش‌ كننده‌ های هالوژنه قدرت خاموش‌ كنندگی زیادی دارند ولی باید از نظر ایمنی و بهداشت انتخاب وسیله نیز دقت کامل را به عمل آورد.

نوعی از این خاموش‌ كننده (‌برومور دومتیل) به دلیل اثرات زیان‌ آوری كه روی سلامت انسان دارد، منسوخ و دیگر تولید نمی‌ شود.

نحوه استفاده از خاموش کننده ها :

  • فاصله مناسب : فاصله ما از آتش موقع خاموش کردن آتش بسیار مهم است و باید فاصله مناسبی از آتش داشته باشیم تا علاوه بر آنکه به خود ما آسیبی وارد نشود بتوانیم آتش را نیز به طور کامل هدف گیری کرده و با بهترین کیفیت آتش را اطفاء کنیم. بیشترین پرتاب ماده خاموش كننده مربوط به خاموش کننده آب است که دارای 5الی 7 متر پرتاب است بعد از آن خاموش کننده پودری با 3 الی 4 متر پرتاب قرار دارد نکته قابل توجه این  است که خاموش کننده CO2  پرتاب ندارد و برای عمل کردن مناسب باید تا حد امکان به آتش نزدیک شویم .
  • مکان مناسب : هنگام وارد شدن به هر جایی که آتش گرفته است باید راه ورود و خروج را به خاطر داشته باشیم و شناخت نسبتا کاملی از محیط آتش به دست بیاوریم تا در صورت پایان کار و یا در صورت عدم موفقیت در کنترل آتش امنیت جانی خودمان را تضمین کرده باشیم برای این کار لازم است حتما درب ورود را باز نگه داریم .
  • زاویه 45 درجه : موقع خاموش کردن آتش باید فرد حالت نیمه خم داشته باشد و مرکز آتش را مورد هدف قرار دهیم .
  • حرکت دست باید به صورت جارویی باشد تا كل آتش کاملا خاموش شود .
  • جهت باد باید رعایت شود یعنی باید آتش را موافق جهت باد خاموش کرد .
  • حرکت و پیشروی : به این معنی که باید کل صحنه در آخر بازرسی شود زیرا آتش دارای کندسوزی است و ممکن است شاهد بازگشت آتش باشیم .بسیاری از آتش سوزی ها بعد از خاموش کردن آتش اولیه و بی توجهی فرد به وارسی محیط اتفاق افتاده است .

فایر باکس FIRE BOX:

فایر باکس ها جعبه های قرمز رنگ در داخل دیوار هستند که در اکثر اداره ها و مکان های عمومی باید وجود داشته باشند که عبارت است از:

جعبه ای قرمز رنگ  که روی آن حرف F نوشته شده است که در داخل آن یک شلنگ آتش نشانی از جنس کنف به طول بیست متر و یک سر لوله آتش نشانی و شیر خروجی  وجود دارد.

در هنگام کار ابتدا باید تمام لوله راباز کرد بعد شیر آن را باز نمود.

طول پرتاب آب در فایر باکس سه متر است.

به علت این که طول لوله نواری در فایر باکس بیست متر است در سالن های بلند و طویل باید هر بیست متر یک فایر باکس وجود داشته باشد.

به همین خاطر در سالن تولید کترینگ آرمان یک عدد فایر باكس داخل انبار و پشت در سالن ورودی و بعدی کنار اتاق بسته بندی و سومی کنار بخش سی کلاس و آخرین مورد در ته سالن و روبروی رمپ واقع شده است تا در مواقع لزوم بتوان به بهترین نحو به آنها دسترسی پیدا كنیم.

فشار آب این لوله ها بسیار زیاد است و در انتخاب آن برای خاموش كردن آتش دقت شود تا موجب آسیب رساندن و تخریب كالا ها نشویم.

عوامل متفرقه در خاموش کردن آتش :

آب یكی از بهترین و اقتصادی‌ ترین وسیله‌‌های اطفای حریق در آتش‌ های نوع A است.

برای استفاده  از آب، از لوله‌ ها و شلنگ‌ ها و قرقره‌ های آتش‌ نشانی استفاده می‌ شود.

آن‌ چه كه باید مورد توجه قرار بگیرد، ‌مجزا و مستقل بودن شبكه لوله‌كشی آب مربوط به سیستم‌‌های آتش‌ نشانی است.

و باید برای تأمین آب مورد نیاز منابع، ذخیره لازم موجود و از فشاركافی برخوردار باشد (‌psa 15).

هنگامی كه از شلنگ‌ های آتش‌ نشانی استفاده نمی‌ شود یا هر بار پس از استفاده یا آزمایش آن، ‌باید آب تخلیه شود و بعد از خشک شدن و به‌ طریقی درست در جای خود قرار بگیرد.

در فصل زمستان برای جلوگیری از یخ‌ زدن آب در لوله‌ ها و شلنگ‌ ها، باید اقدامات لازم را كه شامل عایق‌ پیچی لوله و تخلیه‌ آب شلنگ‌‌ها است، انجام شود.

ایمیل طرح و ساخت پرسا: info@parsa-epc.com

نوع دیگری از سیستم‌ هایی كه برای كنترل و پیشگیری از حریق به‌ كار برده ‌می‌ شوند،‌ سیستم‌ های اعلام و اطفاء اتوماتیک حریق است.

سیستم اسپرینگلر، ‌سیستم آّب ‌پاش خودكار سقفی است كه برای مهار حریق‌‌های نوع A به‌ كار برده می‌ شوند.

این سیستم تشكیل شده از یک شبكه لوله‌‌كشی‌ های محاسبه‌ شده در سقف یا دیوار كارگاه یا سالن‌ ها است كه فشار لازم آب درون آن به‌ وسیله یک مركز تهیه و پمپاژ می‌ شود.

اندازه‌ لوله‌ ها و‌ تعداد نازل‌ها با توجه به محاسبات سطح پوشش و میزان شعاع عمل نازل‌ ها برآورد می‌ شوند، ‌به طوری كه شعاع پاشش آب نازل‌ ها یكدیگر را هم‌ پوشانی می‌ كنند.

برای استفاده از سیستم اسپرینكلر برای خاموش كردن آتش‌ های نوع B و E به جای آب از پودر و گاز،‌ گاز كربنیک یا هیدروكربون‌ های هالوژنه استفاده می‌ شود.

از سطل شن نیز برای اطفاء حریق در ترانسپورت برای اطفاء بنزین و مایعات قابل اشتعال استفاده می شود.

سیستم اعلام حریق:

یكی از اقداماتی كه برای پیشگیری از آتش‌ سوزی انجام می‌ شود،‌ به‌ كار بردن سیستم‌ های اعلام حریق است.

سیستم اعلام حریق در یک ساختمان طراحی می شود تا قبل از این كه حریق مشكل ساز و یا غیر قابل كنترل شود اعلام و اخطار داده می شود و سیستم های بعدی را فعال می كند.

این سیستم جهت حفظ اموال و افراد از حریق طراحی می شود.

برای ایمن سازی یک مكان در برابر حریق مهمترین مسئله اطلاع یافتن سریع و به موقع از وقوع حریق و سپس تلاش در جهت خنثی كردن آن است.

هنگامی كه آتش سوزی اتفاق می افتد نشانه هایی از آتش ( دود – حرارت – شعله – گاز ) پدیدار می گردد كه این نشانه ها توسط عناصر حساس (دتكتورها) كشف می گردند.

دتكتور ها از وسایلی هستند كه برای آشكار سازی حریق و اعلام آن استفاده می‌ شوند.

دتكتورها یک مدار الكتریكی را برحسب نوع حساسیت خود بسته یا باز می‌ كنند كه ضمن روشن شدن سیگنال تابلوی كنترل، ‌آلارم نیز داده می‌شود.

بیشتر بخوانید:((50 رستوران برتر دنیا در سال 2019))

امروزه هر مؤسسه یا شركت صنعتی یا برج‌ های مسكونی می‌ توانند توسط سیستم‌ های اعلام، به نزدیک ترین واحد امدادرسانی و خدمات ایمنی و آتش‌ نشانی متصل و به صورت دایم تحت كنترل و پایش قرار گیرند.

غالباً‌ دتكتور ها همراه با یكی از انواع  خاموش‌ كننده‌ ها به كار می‌ روند كه ضمن اعلام خطر،‌ فرمان اتوماتیک اطفاء حریق داده می‌ شود.

دتكتور ها انواع مختلف دارند، از جمله نوع حرارتی، دودی، گازی، شعله‌ ای كه به تغییرات دما،‌ وجود دود در محیط، وجود گازی خاص و اشعه‌‌های مادون قرمز یا ماورای بنفش حساس هستند و عمل می‌ كنند.

این سنسور ها به دود، گاز، آتش، حرارت و گاهی مشترکا به چند نوع از این پارامتر ها حساس هستند.

و وجود این پارامتر ها را تشخیص داده و به دستگاه مرکزی منتقل می کنند.

شرکت پذیرایی هوایی آرمان نیز به این سیستم مجهز است که از نوع حساس به دود است.

اسپرینكلرها : SPRINKLERS

دستگاهی است سقفی كه از آب ، CO2 و مواد دیگر در آنها به هنگام اطفاء حریق استفاده می كنند.

از یک شبكه لوله كشی محاسبه شده در سقف و دیواره كارگاه ها و سالن ها و مخصوصاً‌ انبارها ، پیش بینی و نصب می شود.

و دارای نازل هایی است كه در روی آنها آلیاژهای مخصوص و حساس نسبت به درجه حرارت یا كپسول مایع یا گازی كوچكی قرار گرفته است.

به هنگام تغییر درجه حرارت محیط آلیاژ سرهای نازل ذوب شده یا كپسول آن تركیده و باعث باز شدن مسیر آب شده.

و آب یا مواد دیگری با فشار روی آتش می پاشد در سرراه آنها میتوان آژیر هایی نصب نمود تا از وقوع حریق نیز مطلع شد.

مركز ایمنی و آتش نشانی

برای دستیابی به بهترین سطح در پیشگیری و كنترل حریق بایستی یك نظام مدیریتی نافذ و كار آمد وجود داشته باشد.

كه اجزای آن كاملا تعریف شده و وظایف اجزای آن تعیین شده باشد .

برای دسترسی به اهداف در سیستم پیشگیری از حریق لازم است.

كه در هر مجتمع تجاری  یا صنعتی و حتی در شهر ها مراكز معینی برای تمركز امكانات و فرماندهی كنترل حریق پیش بینی گردد.

در شهر ها این مركز تحت عنوان سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی و در صنعت مركز ایمنی و آتش نشانی نامیده می شود.

این مركز باید به تناسب محیط كار دارای تخصصهای مورد نیاز و پرسنل كافی بوده و بایستی در چارت سازمانی صنعت پیش بینی و ایجاد گردد.

كلیه فعالیت هایی كه می تواند به نحوی در ایجاد حریق نقش داشته باشد باید تحت كنترل این مركز باشد.

و برای كلیه محیط ها پرونده های ایمنی در برابر حریق ایجاد شود.

مهمترین اقدام در رابطه با ایمنی حریق عبارت است از طراحی مناسب و اصولی صنعت می باشد.

به نحوی كه كانون های خطر حریق در آن به حداقل برسد در مرحله بعدی وجود سیستم پایش ایمنی و سیستم بازرسی می تواند دارای اهمیت باشد.

با این وجود همواره احتمال بروز حریق وجود دارد لذا لازم است سیستمی كار آمد و توانا و متناسب با سطح ریسک حریق نیز برای شناسایی و اعلام و اطفاء به موقع حریق پیش بینی گردد .

همانطور كه گفتیم یكی از وظایف مهم مركز ایمنی و آتش نشانی نظارت و بازرسی و پایش سیستم ایمنی در محیط كار است و برای دستیابی به آن فعالیت های مستمر و گسترده ای باید انجام گیرد.

كه مهمترین آن ها عبارت است از :

  • شناسایی نقاط خطر
  • شناسایی ماهیت و تنوع و كیفیت مواد سوختنی
  • تعیین بار حریق در هر محیط و گروه بندی منطقه ای ( كم خطر – خطر متوسط – پر خطر )
  • ارائه برنامه های آموزشی و تدوین آیین نامه های كار و نحوه نگهداری از دستگاه ها و حمل و استفاده از مواد قابل اشتعال
  • توجه جدی به انبار ها و مجزا نمودن مواد با توجه به درجه مخاطره آنها
  • آموزش عمومی پرسنل
  • ایجاد سیستم كشف و اعلام و اطفاء حریق متناسب با نیاز

اصول كلی برای پیشگیری از آتش سوزی:

  • رعایت اصول ایمنی در تأسیسات و ساختمان‌ ها و مؤسسات تولیدی و صنعتی مطابق آیین‌ نامه‌ها و دستور العمل‌ های استاندارد شده.
  • طراحی،‌ نصب و نگهداری وسایل و تجهیزات پیشگیری از آتش و اطفاء آن  به طریقه‌ مهندسی.
  • آموزش مستمر افراد در شناخت و پیشگیری از آتش و كاربرد تجهیزات برای اطفاء آن.
  • انجام تمرین‌ های عملی و برنامه‌‌ریزی شده  در دوره‌ های مشخص.
  • برآورد كارشناسی وسایل و لوازم و تاسیسات آتش‌ نشانی و اطفاء حریق.
  • بازدید‌ های منظم و برنامه‌ ریزی شده از صحت و سلامت وسایل و تجهیزات آتش‌ نشانی.
  • تشكیل تیم‌ های آتش‌ نشانی در مناطق پرخطر و مؤسسات و مراكز پرجمعیت یا با اهمیت زیاد برای مواقع پیشگیری،‌ زمان وقوع حریق و شرایط بعد از اطفاء حریق. تعیین مسئولیت‌ ها و اختیارات آن‌ ها. تیم‌ هایی مانند تیم‌ های آموزشی، تیم‌ های تأمین، تیم اورژانس یا امداد پزشكی، تیم تخلیه، تیم آتش‌ نشانی.
  • ارتقا و بهبود روش‌ های پیشگیری و كنترل.
  • ارتقا و بهبود سیستم‌ ها و تجهیزات آتش‌ نشانی.
  • طراحی، ‌ساخت و نصب سیستم‌ های ایمن روشنایی، ‌حرارتی، تهویه و….
  • در نظر گرفتن تمهیدات ایمنی برای پیشگیری و كنترل خطرات آتش‌ سوزی در ساختمان‌ های مختلف و در هر جا.

منابع:

  • مهندسی حریق –دکتر رستم گل محمدی-نشر فن آوران-چاپ 1386سوم
  • کلیات بهداشت حرفه ای-دکتر علیرضا چوبینه-انتشارات علوم پزشکی شیراز-ویرایش دوم-چاپ سوم1386
  • لوح فشرده چند رسانه ای اصول پیشگیری آتش- وزارت کار و امور اجتماعی-معاونت روابط کار
  • کلیات بهداشت محیط –دکتر مهدی احمدی مقدم نشر شهر آب دانشگاه علوم پزشکی اهواز 1388-89
  • فرهنگ تشریحی اصطلاحات S.D.S –محسن هاشمی پور کارشناس بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی – انتشارات یگانه-1387
  • ایمنی برق –دکتر همایون لاهیجانیان-دانشکده حفاظت و بهداشت کار-مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار 1387
  • آتش نشان داوطلب-معاونت عملیات سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران-محمد بخشی و همکاران-موسسه نشر شهر 1391
  • راهنمای کار ایمن –الگوی جامع ارزیابی و ارتقای سلامت و ایمنی محیط کار (مدل کار سالم )جلد 1،2،3و 4 –امید قاضی میر سعید –دکتر شهرام رفیعی فر و همکاران-نشر مضراب 1389
  • جزوه آموزشی شرکت ایمن رصد (طراحی ، نصب ، راه اندازی و نگهداری سیستمهای تمام اتوماتیک اعلام و اطفاء حریق )شماره ثبت 174318-تلفن 4051856-4051869
  • Health & safety for supervisors(level 3)-lan fisher –published by: highfield.co.uk ltd-first edition 2009
  • Fundamental of fire fighter skills –national fire protection association(NFPA)
  • FIRE SAFETY IN THE HOMEFS069 ©Crown Copyright 2012. Published by Communities and Local Government, July 2012.

شما عزیزان می توانید از طریق شماره تماس های زیر جهت مشاوره رایگان با کارشناسان مجرب مجموعه ما تماس حاصل فرمایید.

عنوان شرح
نویسنده محمدرضا کفاشی
دانشجوی رشته MBA

کارآفرینی گردشگری گاسترونومی

پیام بگذارید